Halil ibrahim KÜPLÜ

Felsefe, Etik ve Toplumsal Dinamikler • Bölüm #3 Bireysel Bilgelikten Toplumsal Bilgeliğe: Yapay Zeka Çağında Erdemli Bireyden Kolektif Akla İçinde bulunduğumuz yüzyıl, insanlık tarihinin en hızlı ve en yoğun bilgi patlamasına tanıklık ediyor. Birkaç saniye içinde kütüphaneler dolusu bilgiyi sentezleyen büyük dil modelleri, saniyede trilyonlarca işlem yapan silikon çipler ve hayatımızın her alanını saran otonom algoritmalar... Her gün biraz daha güçlü bir "Zeka" (Intelligence) ile kuşatılıyoruz. Ancak insanlık tarihinin en kadim paradoksu bugün tüm çıplaklığıyla karşımızda duruyor: Bilgi ve zekanın zirve yaptığı bu çağda, neden "Bilgelik" (Wisdom) konusunda bu kadar yoksul ve savunmasızız? Bir önceki yazımızda, çoğunluğun yanılgısını ve yapay zekanın popüler insan tercihlerine göre optimize edildiğinde nasıl bir algoritmik vasatlığa (RLHF tuzağı) sürüklendiğini incelemiştik. Teşhisimiz açıktı: Kalabalıkların körce birbirini taklit ettiği...

Felsefe, Birey ve Toplumsal Bilgelik • Bölüm #2 Felsefe, Birey ve Toplumsal Bilgelik: 2018'deki 'Çoğunluk Neden Hep Yanılır?' Yazısından Algoritmik Vasatlığa (RLHF) 2018 yılının Ağustos ayında, bu blogda insan doğasının ve toplumsal dinamiklerin en hassas yaralarından birine parmak basarak "Çoğunluk Neden Hep Yanılır?" başlıklı bir yazı yayınlamıştım. O gün kaleme aldığım temel tez şuydu: Toplumsal normlar ve yazılı olmayan mahalle baskıları bireyin üzerinde öyle ağır bir tahakküm kurar ki; birey kendi aklını ve vicdanını çoğunluğun konforlu uyuşukluğuna feda eder. Oysa kadim bilgelik geleneklerinden tarihteki büyük ahlaki kırılmalara kadar her derin öğreti aynı gerçeği fısıldar: Bir fikrin kalabalıklarca benimsenmiş olması, onun doğru, adil ya da bilgece olduğunu asla kanıtlamaz. Aradan geçen sekiz yılda dünya silikon tabanlı bir zeka devrimine uyandı. Bugün milyonlarca insan sorularını kütüphanelere ya da bilge insanlara değil; yapay...