Halil ibrahim KÜPLÜ

Felsefe, Etik ve Toplumsal Dinamikler • Bölüm #3 Bireysel Bilgelikten Toplumsal Bilgeliğe: Yapay Zeka Çağında Erdemli Bireyden Kolektif Akla İçinde bulunduğumuz yüzyıl, insanlık tarihinin en hızlı ve en yoğun bilgi patlamasına tanıklık ediyor. Birkaç saniye içinde kütüphaneler dolusu bilgiyi sentezleyen büyük dil modelleri, saniyede trilyonlarca işlem yapan silikon çipler ve hayatımızın her alanını saran otonom algoritmalar... Her gün biraz daha güçlü bir "Zeka" (Intelligence) ile kuşatılıyoruz. Ancak insanlık tarihinin en kadim paradoksu bugün tüm çıplaklığıyla karşımızda duruyor: Bilgi ve zekanın zirve yaptığı bu çağda, neden "Bilgelik" (Wisdom) konusunda bu kadar yoksul ve savunmasızız? Bir önceki yazımızda, çoğunluğun yanılgısını ve yapay zekanın popüler insan tercihlerine göre optimize edildiğinde nasıl bir algoritmik vasatlığa (RLHF tuzağı) sürüklendiğini incelemiştik. Teşhisimiz açıktı: Kalabalıkların körce birbirini taklit ettiği...

Felsefe, Etik ve Toplum • Bölüm #1 Algoritmik Torpil: 2017'deki 'Adam Kayırma' Yazısından Yapay Zeka Yanlılığına (AI Bias) Takvimler Ocak 2017’yi gösterdiğinde, bu blogda içimdeki derin bir toplumsal sancıyı kelimelere dökerek "Ülkemizin Geri Kalma Nedenleri Üzerine; Torpil, Adam Kayırma ve İşe Alımlarda Haksızlık" başlıklı bir yazı kaleme almıştım. O yazıda bir milletin çöküşünün parasızlıkla değil, liyakatsizlikle başladığını; hak edenin değil tanıdığı olanın koltukları doldurduğu bir sistemde adaletin ve çalışma arzusunun nasıl buharlaştığını anlatmıştım. Aradan geçen yıllarda teknoloji devasa adımlar attı ve silikon vadilerinden tüm dünyaya göz kamaştırıcı bir vaat fısıldandı: "İnsan zayıftır, duygusaldır, akrabasını ve hemşehrisini kayırır. Oysa algoritmalar soğuktur, tarafsızdır ve sadece matematiğe bakar. Kararları, terfileri ve işe alımları yapay zekaya bırakırsak torpil biter, mutlak liyakat gelir!" Peki gerçekte...